शिक्षण क्षेत्रातील दीपस्तंभ : फलटण एज्युकेशन सोसायटीचा गौरवशाली अमृत महोत्सव

“एखाद्या शिक्षणसंस्थेचे यश तिच्या टोलेजंग इमारतींवरून नव्हे, तर तिने घडवलेल्या पिढ्यांवर आणि समाजाला दिलेल्या दिशेवरून ठरते! १८७१ मध्ये रोवलेले एक छोटेसे शैक्षणिक रोपटे, १९५१ चे संस्थात्मक बळकटीकरण आणि २०२६ मध्ये अमृत महोत्सवी टप्प्यावर उभा असलेला विशाल वटवृक्ष… फलटण एज्युकेशन सोसायटीचा हा प्रवास म्हणजे केवळ एका संस्थेचा इतिहास नसून, ग्रामीण महाराष्ट्रातील शैक्षणिक क्रांतीची आणि ‘नॉलेज हब’कडे होणाऱ्या यशस्वी वाटचालीची प्रेरणादायी गाथा आहे!” – — अमोल सुलोचना रामचंद्र नाळे (सर) (मुधोजी हायस्कूल, फलटण).

| लोकजागर | विशेष लेख |

राजाश्रयातून स्त्री-शिक्षण आणि संस्थात्मक पायाभरणी

फलटण संस्थानाच्या तत्कालीन दूरदृष्टीच्या नेतृत्वामुळे १८७१ मध्ये ‘ॲंग्लो व्हर्नाक्युलर स्कूल’ची स्थापना झाली. ज्या काळात शिक्षण सर्वसामान्यांसाठी दुर्मिळ होते, तिथे मोफत शिक्षणाची कवाडे उघडली गेली. इतकेच नव्हे, तर १८८४-८५ मध्ये मुलींसाठी स्वतंत्र शाळा सुरू करून स्त्री-शिक्षणाचा ऐतिहासिक पाया रचला गेला. पुढे १ जानेवारी १८९५ रोजी या शाळेचे ‘मुधोजी हायस्कूल’ असे नामकरण झाले.

स्वातंत्र्योत्तर काळात ही शैक्षणिक परंपरा अखंड राखण्यासाठी २७ फेब्रुवारी १९५१ रोजी ‘फलटण एज्युकेशन सोसायटी’ची औपचारिक स्थापना झाली आणि स्थानिक नागरिकांच्या सहभागातून संस्थेच्या विस्ताराला गती मिळाली.

ग्रामीण विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षणाची समान संधी अन् गुणवत्तेचा दर्जा

ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी महानगरांकडे धाव घ्यावी लागू नये, या उद्देशाने संस्थेने मुधोजी महाविद्यालय, कृषी, अभियांत्रिकी, फार्मसी व उद्यानविद्या यांसारख्या विविध शाखांची निर्मिती केली.

केवळ विस्तार नव्हे, तर गुणवत्तेच्या जोरावर संस्थेने आपली वेगळी ओळख निर्माण केली आहे:

• NAAC A+ मानांकन: मुधोजी महाविद्यालय
• NAAC A व NBA मानांकन: अभियांत्रिकी महाविद्यालय (स्वायत्त दर्जा प्राप्त)
• विद्यार्थ्यांचे यश: विद्यापीठ पातळीवरील पदके, संशोधन, पेटंट आणि क्रीडा क्षेत्रातील नेत्रदीपक कामगिरी.

‘ग्रामीण नॉलेज हब’ आणि AI-आधारित भवितव्य

बदलत्या युगाची पावले ओळखून संस्थेने आता ‘ग्रामीण नॉलेज हब’ बनण्याची दिशा स्वीकारली आहे. आगामी २५ वर्षांच्या नियोजनात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), डिजिटल कॅम्पस, व्हर्च्युअल लॅब, इनक्युबेशन सेंटर्स, ड्रोन तंत्रज्ञान, स्मार्ट शेती आणि ग्रीन कॅम्पस यांसारख्या आधुनिक संकल्पनांचा समावेश आहे.

विद्यार्थ्यांमध्ये संशोधनाची संस्कृती रुजवून त्यांना नोकरी शोधणाऱ्यांऐवजी ‘रोजगार निर्माण करणारे उद्योजक’ (Entrepreneurs) बनवण्यावर भर दिला जात आहे. यामुळे पुण्या-मुंबईसारख्या शहरांवर अवलंबून न राहता फलटणमध्येच ज्ञानाची आणि उद्योगाची सक्षम परिसंस्था निर्माण होत आहे.

दूरदृष्टीचे नेतृत्व अन् अमृत महोत्सवी संकल्प

संस्थेच्या या यशस्वी प्रवासात विद्यमान अध्यक्ष आमदार श्रीमंत रामराजे नाईक निंबाळकर, नियामक मंडळाचे चेअरमन श्रीमंत रघुनाथराजे नाईक निंबाळकर आणि सेक्रेटरी श्रीमंत संजीवराजे नाईक निंबाळकर यांच्या दूरदृष्टीचे आणि मार्गदर्शनाचे मोलाचे योगदान आहे.

१८७१ ची एक छोटी शाळा, १९५१ चे संस्थात्मक रूप आणि २०२६ चा हा अमृत महोत्सवी टप्पा! हा सोहळा केवळ भूतकाळातील यशाचा उत्सव नसून भविष्यातील तंत्रज्ञानाधारित, कौशल्याधिष्ठित आणि ज्ञानाधारित शिक्षणाचा नवा संकल्प आहे. ग्रामीण विद्यार्थ्याला जागतिक दर्जाचे शिक्षण देणारी ही वाटचाल संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी नक्कीच अनुकरणीय ठरेल.